Home / Môn khoa học xã hội / Giáo dục kỹ năng sống qua việc dạy học tác phẩm Hồn Trương Ba Da hàng thịt

Giáo dục kỹ năng sống qua việc dạy học tác phẩm Hồn Trương Ba Da hàng thịt

 

Hoạt động 1:Tìm hiểu chung

Loading...

– Phương pháp đóng vai phỏng vấn: Theo công việc được giao chuẩn bị bài ở nhà, giáo viên yêu cầu nhóm 1 thực hiện cuộc phỏng vấn giữa phóng viên đài truyền hình và người biên soạn sách giáo khoa về việc chọn đưa tác giả Lưu Quang Vũ và trích đoạn “ Hồn Trương Ba da hàng thịt”  vào chương trình THPT.

– Yêu cầu:

+ Nêu được lí do tại sao chọn đưa tác giả, tác phẩm, đoạn trích này vào chương trình: Vị trí, những đóng góp của tác giả, vị trí, giá trị của vở kịch, của đoạn trích.

+ Giáo viên nhận xét, uốn nắn nhằm rèn luyện kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, kĩ năng hợp tác, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp, lắng nghe tích cực, tìm kiếm, xử lý thông tin cho học sinh

– Giáo viên củng cố, bổ sung thêm một số vấn đề về tác giả, tác phẩm, đoạn trích:

a. Tác giả

– Lưu Quang Vũ( 1948-1988) là một tác giả đa tài. Nhưng kịch là đóng góp đặc sắc nhất của ông.

– LQV là cây bút vàng của sân khấu Việt Nam, tên tuổi ông gắn liền với nhiều vở kịch nổi tiếng gây xôn xao sân khấu Việt Nam thời kì đổi mới.

– Đề tài chính của kịch LQV

         +Phê phán những hiện tượng tiêu cực trong xã hội

         + Số phận con người

b. Tác phẩm

– Viết 1981, được công diễn lần đầu năm 1984

– Là tác phẩm nổi tiếng nhất của tác giả, được xếp vào hàng những vở kịch kinh điển của nền kịch nói Việt Nam

– Tóm tắt: SGK

– Đề tài: Khai thác cốt truyện dân gian để gửi gắm những suy ngẫm về nhân sinh, về hạnh phúc, kết hợp phê phán một số hiện tượng tiêu cực trong lối sống hiện thời.

– Tình huống kịch: Xung đột giữa linh hồn và thân xác trong nhân vật hồn Trương Ba

– Chủ đề: Tình cảnh trớ trêu, đau khổ của Trương Ba khi phải sống nương nhờ thân xác anh hàng thịt

c. Đoạn trích

– Trích cảnh 7 và đoạn kết trong vở kịch

– Đoạn trích là đỉnh điểm của xung đột dẫn tới mở nút

*Hoạt động 2: Đọc- hiểu văn bản.

1. Tóm tắt đoạn trích: GV yêu cầu một HS tóm tắt diễn biến tình huống kịch trong đoạn trích.

2. Xung đột kịch: GV đặt câu hỏi cho cả lớp thảo luận: Trong đoạn trích có những xung đột nào? Đâu là xung đột chính? Những xung đột đó được cụ thể hóa qua các lớp đối thoại nào?

– HS trao đổi, thảo luận, trả lời. GV chốt lại nội dung cần đạt: Đoạn trích có hai xung đột:

+ Xung đột giữa hồn và xác (chính)

+ Xung đột giữa hồn và người thân (phụ)

   Xung đột đó được cụ thể hóa qua các lớp đối thoại:

+ Đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt

+ Đối thoại giữa hồn Trương Ba và người thân

+ Đối thoại giữa hồn Trương Ba và tiên Đế Thích

3. Yêu cầu nhóm 2 theo công việc được giao diễn kịch cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt.

– GV nhận xét về kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, kĩ năng hợp tác, thể hiện sự tự tin, đặc biệt là kĩ năng thấu hiểu, cảm thông với nỗi đau của hồn Trương Ba qua màn kịch.

4. Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật đoạn trích

– Phương pháp dạy học nhóm với kĩ thuật “các mảnh ghép”

Bước 1: GV chia lớp học thành 4 nhóm và giao nhiệm vụ qua phiếu học tập

       +Nhóm 1: Tìm hiểu cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt

       +Nhóm 2: Tìm hiểu cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và người thân

       +Nhóm 3: Tìm hiểu cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và tiên Đế Thích

         +Nhóm 4: Tìm hiểu đoạn kết

 

 

 

Các nhóm tìm hiểu, trao đổi, thảo luận thống nhất ý kiến

 

 

Bước 2: Mỗi thành viên của 4 nhóm kết hợp với nhau tạo thành nhóm mới gồm 4 người. Mỗi thành viên của nhóm mới có trách nhiệm trao đổi lại với nhóm mình nội dung kiến thức đã lĩnh hội được qua quá trình tìm tòi, nghiên cứu, trao đổi, thảo luận ở nhóm cũ để cả nhóm nắm được kiến thức chung

 

 

 

Bước 3: GV yêu cầu bốn đại diện của bốn nhóm bất kì trình bày mỗi em một nội dung. Các nhóm khác nhận xét, bổ sung. GV củng cố, chốt lại nội dung cần đạt bằng trình chiếu:

 

 

a.    Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt

 

– Thực chất là cuộc giao tranh giữa hai linh hồn trong một thân xác. Là cuộc đấu tranh giữa đạo đức và tội lỗi, giữa khát vọng và dục vọng, giữa phần “người” và phần “con” trong mỗi con người.

 

 

 

Diễn biến : Căng thẳng, quyết liệt, nhưng mức độ của cuộc tranh luận cứ yếu ớt dần theo sự phản ứng của hồn.

 

 

 

– Kết quả: Xác hàng thịt thắng thế, còn hồn Trương Ba đau đớn, bất lực, tuyệt vọng, cam chịu, chấp nhận chung sống với xác thịt dung tục.

 

– Ý nghĩa:

 

         + Thể hiện bi kịch đớn đau của hồn Trương Ba: Linh hồn cao khiết, thanh tao nhưng lại phải trú ngụ trong thân xác hàng thịt phàm tục, thô thiển và bị thân xác chi phối, chế ngự, điều khiển, biến thành quái vật mang tên “ Hồn Trương Ba da hàng thịt”.

 

           + Cảnh báo: Khi con người sống chung với cái dung tục sẽ bị cái dung tục ngự trị, lấn át, tàn phá những gì tốt đẹp, cao quí trong con người.

 

 

 

 

b.    Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và người thân.

 

 

 

– Ý nghĩa:

 

         + Tô đậm bi kịch đau khổ đến tột cùng của hồn Trương Ba khi nhận thấy không chỉ mình đau khổ mà xót xa hơn khi những người thân của mình cũng chịu sự đau khổ, thậm chí họ còn đau khổ hơn lúc chôn ông xuống đất.

 

 

       + Đưa xung đột kịch lên tới đỉnh điểm dẫn tới quyết định đứt khoát, quyết liệt của hồn Trương Ba không sống chung với xác thịt dung tục.

 

 

 

 

c.    Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và tiên Đế Thích.

 

 

– Sự khác nhau trong quan niệm về ý nghĩa sự sống của Trương Ba và tiên Đế Thích:

 

– Ý nghĩa của cuộc đối thoại: Thể hiện quan niệm sống đẹp đẽ: Sự sống là vô giá, nhưng không thể sống bằng mọi giá. Sống phải có ý nghĩa mà cuộc sống chỉ có ý nghĩa khi được sống là chính mình, sống trọn vẹn, hài hòa, thống nhất giữa linh hồn và thể xác. Không được sống đúng với chính mình thì thà chết còn hơn.

 

 

– Thái độ của Trương Ba khi Đế Thích có ý định cho ông nhập vào xác cu Tị: Không chấp nhận sự tái diễn bi kịch sống trong thân xác người khác. Bởi Trương Ba hình dung ra “ bao nhiêu sự rắc rối”, vô lí lại diễn ra.

 

 

– Quyết định dứt khoát chết đi vĩnh viễn để anh hàng thịt và cu Tị sống lại, không muốn và không thể nhập vào thân xác của bất kì ai nữa cho thấy Trương Ba là con người nhân hậu, sáng suốt, giàu lòng tự trọng. Đặc biệt, đó là con người ý thức được ý nghĩa của cuộc sống.

 

 

 

 


 

 

 

 

d. Màn kết.

 

 

– Hình ảnh màu xanh cây vườn và lời nói của Trương Ba, của cái Gái cho ta thấy:

 


 

+ Cuộc sống vẫn tuần hoàn theo quy luật của muôn đời.

 

 

 


 

 

+ Sự bất tử của linh hồn trong sự sống và trong lòng của mọi người. Trương Ba chết nhưng ông vẫn sống, sống trong tình cảm, trong “cõi nhớ” của mọi người. Ông đã hóa thân vào đất, gửi hồn mình vào màu xanh cây lá, vào hương vị thơm ngọt, mát lành của hoa trái vườn nhà. Những việc làm, những lời nói tốt đẹp của những con người như Trương Ba vẫn có ý nghĩa giáo dục đối với thế hệ mai sau. Điều tốt lành đã được tiếp nối, phát huy mãi mãi qua các thế hệ.

 

 

 

– Nhận xét về giọng điệu của nhân vật Trương Ba và cái Gái


 

+ Lời của Trương Ba: Đây là lời nói dịu dàng, thấm đẫm cảm xúc thương yêu, quý mến, gần gũi bên những người thân, là hạnh phúc của Trương Ba khi được sống là chính mình, được sống có ích trong cuộc đời.

 

+ Lời của cái Gái: Đầy yêu thương, trìu mến, đầy tự hào, kiêu hãnh về ông nội. Dù ông nội đã chết hẳn về thể xác nhưng trong lòng nó ông nội đã hoàn nguyên kì diệu về tâm hồn. Ông nội Trương Ba đang sống một sự sống khác – sự sống bất diệt trong trái tim trẻ thơ.

 

 

 

 

– Ý nghĩa của màn kết: Đoạn kết với chất thơ sâu lắng đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho một bi kịch lạc quan, đồng thời truyền đi một thông điệp về sự chiến thắng của cái thiện, cái đẹp và của sự sống đích thực.

 

 

 

Bước 4:  GV giao nhiệm vụ mới cho các nhóm: Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích?

 

 

        Học sinh trong nhóm trao đổi, thảo luận thống nhất ý kiến, ghi vào giấy A0. GV yêu cầu ba nhóm bất kì treo kết quả của mình lên bảng. Các nhóm khác nhận xét, đánh giá, bổ sung cho kết quả của nhóm bạn. GV nhận xét, bổ sung, hoàn chỉnh và trình chiếu nội dung cần đạt:

v Giá trị nội dung:

1. Phê phán các hiện tượng tiêu cực trong xã hội đương thời

+ Thứ nhất, con người đang có nguy cơ chạy theo những ham muốn tầm thường về vật chất, chỉ thích hưởng thụ đến nỗi trở nên phàm phu, thô thiển.
+ Thứ hai, lấy cớ tâm hồn là quý, đời sống tinh thần là đáng trọng mà chẳng chăm lo thích đáng đến sinh hoạt vật chất, không phấn đấu vì hạnh phúc toàn vẹn.
Cả hai quan niệm, cách sống trên đều cực đoan, đáng phê phán.
+ Ngoài ra, vở kịch còn đề cập đến một vấn đề cũng không kém phần bức xúc, đó là tình trạng con người phải sống giả, không dám và cũng không được sống là bản thân mình. Đấy là nguy cơ đẩy con người đến chỗ bị tha hóa do danh và lợi.

2. Đặt ra những vấn đề sâu sắc, có ý nghĩa triết lý về cuộc đời, nhân sinh

  + Con người là một thể thống nhất, hồn và xác phải hài hòa. Không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, tội lỗi. Khi con người bị chi phối bởi những nhu cầu bản năng của thân xác thì đừng chỉ đổ tội cho thân xác, không thể tự an ủi, vỗ về mình bằng vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn.

  + Tồn tại trong chúng ta là cả phần con và phần người, phần linh hồn và xác thịt. Xác thịt cũng có sự tồn tại độc lập, tương đối của nó, có tiếng nói riêng của nó, có những nhu cầu, đòi hỏi tự nhiên của nó. Nhưng linh hồn là chủ thể, linh hồn phải kiểm soát những nhu cầu đó, phải điều chỉnh, thăng hoa và khi cần phải kìm hãm, đè nén nó và nếu cần nữa, phải hi sinh chứ không thể phủ nhận, phớt lờ nó. Linh hồn giữ vị trí chủ đạo nên phải chịu trách nhiệm cuối cùng về hành động của thể xác, không thể thỏa mãn mọi nhu cầu của thể xác ở mọi mức độ, mọi nơi, mọi lúc.

  + Sự sống là vô giá, nhưng không thể sống bằng mọi giá. Để được sống mà phải trả giá bằng “cước phí tâm hồn” để rồi trở thành quái vật mang tên “ Hồn Trương Ba da hàng thịt” thì quá đắt.

+ Sống thực sự cho ra con người quả không hề dễ dàng, đơn giản. Khi sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá, khi không được là mình thì cuộc sống ấy thật vô nghĩa.

v Giá trị nghệ thuật:

      + Sáng tạo cốt truyện dân gian.

      + Nghệ thuật dựng cảnh, dựng đối thoại.

      + Hành động của nhân vật phù hợp với hoàn cảnh, tính cách góp phần phát triển tình huống truyện.

+ Những độc thoại nội tâm của nhân vật hồn Trương Ba góp phần

 thể hiện rõ tính cách nhân vật và quan niệm về lẽ sống đúng đắn.

      + Ngôn ngữ nhân vật sinh động, gắn liền với tình cảm, tâm trạng cụ thể, giọng điệu biến hóa, lôi cuốn.

 – GV nhận xét, uốn nắn, rèn luyện cho học sinh kĩ năng tư duy sáng tạo: Phân tích, bình luận về ý nghĩa tư tưởng của vở kịch, về cách xây dựng nhân vật, ngôn ngữ, hành động, xung đột của vở kịch; Kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng thương lượng, giải quyết mâu thuẫn, …

*Hoạt động 3: Vận dụng, liên hệ bản thân

– Phương pháp trò chơi: Chia bảng làm hai phần nên và không nên, chia lớp thành hai nhóm. Học sinh mỗi nhóm thay nhau lên bảng ghi ra những bài học nên hay không nên trong cuộc sống mà mình rút ra từ đoạn trích “Hồn Trương Ba da hàng thịt”. Thời gian quy định là 3 phút. Sau đó, học sinh của nhóm này nhận xét, đánh giá mức độ đúng sai, phù hợp của các bài học nhân sinh của nhóm kia. GV là trọng tài đánh giá điểm số của mỗi nhóm để phân định thắng, thua. Phần thưởng có thể chỉ là một túi kẹo cho nhóm thắng.

– Những bài học các em có thể viết ra:

       + Không nên:

 Biến thành nô lệ của những ham muốn bản năng, tầm thường để trở thành kẻ phàm tục, thô thiển.

 Quá coi trọng đời sống tinh thần mà bỏ bê thân xác khổ sở, nhếch nhác.

 Khi vướng vào những hành động bẩn thỉu, không nên chỉ đổ lỗi cho thân xác để ru ngủ mình trong giấc mộng tinh thần cao quý, siêu hình.

 Sống giả dối, “bên trong một đàng, bên ngoài một nẻo”

 Không nên sống bằng mọi giá

 Không nên sống nhờ, sống đậu, sống tầm gửi, lệ thuộc vào người khác để rồi đánh mất mình

 Không nên sống vô trách nhiệm như Nam Tào, Bắc Đẩu

 Không nên sửa cái sai này bằng cái sai khác để gây ra bao rắc rối, khổ đau cho con người      

 

 + Nên:

 


 

 Sống hài hòa thống nhất giữa hồn và xác, giữa nhu cầu vật chất và tinh thần

 

 Sống có ý thức, biết kiềm chế “phần con” – bản năng sinh vật trong chính mình để vươn lên hoàn thiện nhân cách.

 

 Chịu trách nhiệm trước những việc làm tội lỗi, dung tục của chính mình.

 

 Sống trung thực, thẳng thắn, là chính mình

 

 Sống có ý nghĩa, nhân hậu, giàu đức hi sinh.

 

 Chấp nhận cái chết khi sự sống không còn ý nghĩa, nhất là khi sự sống của mình gây khổ đau cho người khác.

 

 

 

 

– Qua hoạt động này giúp học sinh xác định được những giá trị cuộc sống, tự nhận thức cho mình những bài học nhân sinh bổ ích.

 

 

 

         *Hoạt động 4: Bài tập về nhà.

 

 

– Phương pháp viết sáng tạo

– GV chia lớp thành ba nhóm

       + Nhóm 1: Nếu là Trương Ba thì trong cuộc đối thoại với tiên Đế Thích, em sẽ giải quyết vấn đề của mình như thế nào? Vì sao?

+ Nhóm 2: Viết đoạn kịch về cuộc đối thoại giữa hồn hàng thịt và xác Trương Ba.

+ Nhóm 3: Viết đoạn văn với chủ đề “Em đã từng là “hồn Trương Ba, da hàng thịt”

 

–  Những bài viết sáng tạo này giúp học sinh có điều kiện trải nghiệm trong những tình huống giả định, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định, tự nhận thức, tự đánh giá về bản thân để hoàn thiện nhân cách.

 

 

 


 









 

Loading...

Check Also

Sơ đồ tư duy bài hình tượng rừng xà nu

Công thức tổng kết lại những vấn đề trong tác phẩm rừng xà nu bằng …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *